DOKEMBRIY

2500-570 million yil oldin. Kembriygacha bo‘lgan rivojlanish bosqichi

Paleontologik ma’lumotlarga asoslangan Yerning geologik tarixi ikkita yirik davrga bo‘linadi: tokembriy (RE) va fanerozoy (PH). Tokembriy arxey va proterozoy eonlariga bo‘linadi.

Arxey eoni (AR) sayyoraning paydo bo‘lgan davridan boshlab taxminan 4 milliard yildan 2,5 milliard yilgacha bo‘lgan tarixni o‘z ichiga oladi. Bu sayyoramizning gidro-, lito- va biosferalari shakllana boshlagan davrdir. Organik moddalar va tirik shakllarning eng qadimgi qoldiqlari arxey jinslarida aniqlangan bo‘lib, ularning mutlaq yoshi 3,5 milliard yilga teng, ya’ni "hayot chegarasi" Yerning eng qadimgi cho‘kindi jinslarining yoshiga deyarli teng (3,76-3,98 milliard yil).

Proterozoy eoni (2,5 milliard yil - 1600 million yil) - PR paleoproterozoy, mezo- va neo-proterozoyga bo‘linadi.



Paleoproterozoy (2500-1600 mln. yil) -RYA1 fotosintezlovchi organizmlar - "ko‘k-yashil" sianobakteriyalarning gullab-yashnashi bilan tavsiflanadi, ularning hayotiy faoliyati atmosfera va gidrosferada kislorodning yanada ko‘payishiga yordam berdi. Bu vaqtda organogen strukturalar stromatolitlar va onkolitlar ham hosil bo‘lishda davom etadi, ularning assotsiatsiyalari arxey assotsiatsiyalaridan farq qiladi, bu esa ularni tokembriy stratigrafiyasida qo‘llash imkonini beradi.
O‘zbekistonda bu yoshdagi tog‘ jinslari Chotqol tizmasida, Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlarida va Tomditovda ma’lum.
Mezo+neoproterozoy (1600-542 mln. yil) - PR2+3 rifey (R) va vend (V) ga bo‘linadi.
Proterozoy eoni (2,5 milliard yil - 1600 million yil) - PR paleoproterozoy, mezo- va neo-proterozoyga bo‘linadi.
Rif stromatolitlar va onkolitlarning keng rivojlanganligi bilan xarakterlanadi. Rifeyda bundan 1 mlrd yil ilgari yadroli organizmlar - eukariotlar paydo bo‘lgan deb taxmin qilinadi. Rifeyda ham prokariotlar (bakteriyalar, zamburug‘lar, sianofitlar), ham eukariotlar (akritarxlar, ipsimonlar, melanotsirilliumlar va boshqalar) gurkirab rivojlanadi. 1,4 milliard yil oldingi davrdan boshlab dastlabki ko‘p hujayrali o‘simliklar - vendotenidlar va loyxo‘r hayvonlar hayot faoliyatining dastlabki izlari ma’lum. Selenterat va polixeta tuzilishga ega bo‘lgan dastlabki hayvonlar 1,5-1,0 milliard yillik yotqiziqlardan ma’lum. Bularga kamazidlar va naysimon toshqotganlar - udokanlar kiradi. Venda (650-542 mln. yil) dan boshlab "ediakar faunasi" deb ataluvchi ko‘p hujayrali skeletsiz hayvonlarning gullab-yashnashi boshlanadi. So‘nggi yillarda yuqori polixet va selenterat tuzilishga ega bo‘lgan yana bir necha guruh qazilma qoldiqlari, shuningdek, fanerozoyda o‘xshashi bo‘lmagan, tizimli o‘rni noaniq bo‘lgan ko‘plab muammolar aniqlandi. O‘zbekiston hududida mezo+neoproterozoy yotqiziqlari Qizilqum, Nurota tog‘lari, Chotqol, Piskom va Sandalash tizmalarida rivojlangan. Ularda mikrofossiliyalar (mikroskopik suv o‘tlari) va ko‘pincha birga uchraydigan mikroorganik qoldiqlar jamoasidan iborat boy va xilma-xil kompleks mavjud.


ДОКЕМБРИЙ

2500-570 миллионов лет назад. Докембрийский этап развития

Геологическая история Земли, основанная на пале¬онтологических данных разделяется на два крупных отрезка времени: докембрий (РЕ) и фанерозой (PH). Докембрий подразделяется на архейский и протеро¬зойский эоны.

Архейский эон (AR) охватывает историю плане¬ты с момента ее образования от примерно 4 млрд. лет до 2.5 млрд. лет назад. Это время начала формирова¬ния гидро-, лито-, и биосфер планеты. Древнейшие остатки органического вещества и живых форм были установленью архейских породах, абсолютный возраст которых равен 3.5 млрд. лет, т.е. «рубеж жизни » почти равен возрасту самых древних оса-дочных пород Земли (3,76-3,98 млрд. лет ).
Протерозойский эон (2,5 млрд. лет- 1600 млн. лет)- PR подразделяется на палеопротерозой, мезо - и нео- протерозой.
Палеопротерозой (2500-1600 млн. лет)-РЯ1 характеризуется расцветом фотосинтезирующих организмов - цианобактерий, «сине-зеленых»), чья жизнедеятельность способствовала дальнейшему увеличению кислорода в атмосфере и гидросфере. В это время продолжают также образовываться органогенные постройки строматолиты и онколиты, ассоциации которых отличаются от архейских, что позволяет использовать их в стратиграфии докембрия.
В Узбекистане горные породы этого возраста известны в Чаткальском хребте, юго-западных отрогах Гиссарского хребта и Тамдытау.
Мезо+неопротерозой (1600-542 млн. лет) - PR2+3 подразделяется на рифей (R) и венд (V).
Рифей характеризуется широким развитием строматолитов и онколитов. Предполагается что в рифее более 1 млрд. лет назад появились организмы с ядром - эукариоты. В рифее отмечается бурный расцвет как прокариот (бактерии, грибы, цианофиты), так и эукариот (акритархи, нитчатые, меланоцириллиумы и др).
С уровня 1.4 млрд. лет известны первые много¬клеточные растения-вендотениды и первые следы жизнедеятельности животных-илоедов. Первые жи¬вотные с целентератной и полихетовой организацией известны из отложений 1,5-1,0 млрд. лет. К ним относятся камазииды и трубчатые окаменелости - удокании.
С венда (650-542 млн. лет) начинается расцвет многоклеточных бесскелетных животных, называемых «эдиакарской фауной». За последние годы открыты еще несколько групп окаменелостей, имеющих высокую полихетовую и целентератную организацию, а также многочисленные проблематики, не имеющие аналогов в фанерозое, систематическое положение которых неясно.
На территории Узбекистана мезо+неопротерозойские отложения развиты в Кызыл-Кумах, Нуратинских горах, в Чаткальском, Пскемском и Сандалашском хребтах. В них содержится богатый разнообразный комплекс, представленный микрофоссилиями (микроскопическими водорослями) и сообщество микроорганических остатков, часто встречаемых вместе.


DOCEMBRY

2500-570 million years ago. Precambrian stage of development

The geologic history of the Earth based on paleontological data is divided into two major time periods: Precambrian (PE) and Phanerozoic (PH). The Precambrian is subdivided into the Archean and Proterozoic eons.
The Archean eon (AR) covers the history of the planet since its formation from about 4 billion years to 2.5 billion years ago. This is the time of the beginning of the formation of hydro-, litho-, and biospheres of the planet. The oldest remnants of organic matter and living forms were established in the Archean rocks, the absolute age of which is equal to 3.5 billion years, ie, the “frontier of life” is almost equal to the age of the oldest sedimentary rocks of the Earth (3.76-3.98 billion years).
The Proterozoic Eon (2.5 billion years - 1600 million years) - PR is subdivided into Paleoproterozoic, Meso- and Neo-Proterozoic.
The Paleoproterozoic (2500-1600 Ma)-PJA1 is characterized by the flourishing of photosynthetic organisms (cyanobacteria, “blue-greens”), whose vital activity contributed to the further increase of oxygen in the atmosphere and hydrosphere. At this time, organogenic structures such as stromatolites and oncolites, the associations of which differ from Archean ones, continue to form, which allows their use in Precambrian stratigraphy.
In Uzbekistan, rocks of this age are known in the Chatkal Range, southwestern spurs of the Gissar Range, and Tamdytau.
Meso+Neoproterozoic (1600-542 Ma) - PR2+3 is subdivided into Riphean (R) and Vendian (V).
The Riphean is characterized by extensive development of stromatolites and oncolites. It is assumed that eukaryotic organisms with a nucleus appeared in the Riphean more than 1 billion years ago. In the Riphean, both prokaryotes (bacteria, fungi, cyanophytes) and eukaryotes (acritarchs, filamentous, melanocyrilliums, etc.) flourished rapidly.
From the level of 1.4 billion years the first multicellular plants-vendothenids and the first traces of life activity of animals-eloids are known. The first animals with celenterate and polychaete organization are known from sediments of 1.5-1.0 billion years. They include camasids and tubular fossils - udocanii.
From the Vendian (650-542 Ma), the flourishing of multicellular skeletonless animals, called the Ediacaran fauna, begins. In recent years, several other groups of fossils with high polychaete and coelenterate organization have been discovered, as well as numerous problems unparalleled in the Phanerozoic, the systematic position of which is unclear.
On the territory of Uzbekistan Meso+Neoproterozoic sediments are developed in Kyzyl-Kum, Nurata Mountains, Chatkal, Pskem and Sandalash ranges. They contain a richly diverse complex represented by microfossils (microscopic algae) and a community of microorganic remains often found together.